Türk Borçlar Kanunu ve TTK Kapsamında Temerrüt Kavramı
Hukuki terminolojide "temerrüt", borçlunun ifa kabiliyeti olan ve vadesi gelmiş bir borcunu zamanında, gereği gibi ödememesi neticesinde oluşan "gecikme" durumuna verilen addır. Alacaklının zamanında ifa edilmeyen borç nedeniyle uğradığı sermaye kaybını telafi edebilmesi için yasa koyucu tarafından öngörülen en temel mekanizma ise "gecikme faizi" yani "temerrüt faizi" uygulamasıdır.
Türk Borçlar Kanunu (TBK Madde 117) uyarınca, muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Ancak Türk Ticaret Kanunu (TTK) kapsamında, özellikle ticari işlerde veya belirli vade kalındığında, borçlu faturanın veya sözleşmenin bitiş gününün geçmesiyle birlikte ayrıca ihtara gerek kalmaksızın direkt temerrüde düşmektedir. Paranın getirisinin kaybedildiği enflasyonist dönemlerde, bu faizlerin hatasız tahsili mal varlığının korunması noktasında olağanüstü değere sahiptir.
Yasal Faiz ve Ticari Faiz Arasındaki Hukuki Farklar
Faiz, niteliği itibarıyla uyuşmazlığın "ticari bir iş" veya adi (bireysel) bir borç ilişkisinden doğmasına göre köklü bir ayrıma tabi tutulur.
- ➢ Yasal Faiz: Kanuni faiz de denilir. Tarafların faiz oranını önceden belirlemediği ve işin ticari olmadığı ahvalde uygulanır. Oranı Cumhurbaşkanı (Eskiden Bakanlar Kurulu) kararıyla belirlenir ve çoğu dönemde piyasa faizinin oldukça gerisindedir (Şu anki cari %24 gibi).
- ➢ Ticari Temerrüt (Avans) Faizi: İşin en az bir tarafının tacir olduğu veya TTK m.3 bağlamında ticari dava niteliği taşıyan her türlü borçta uygulanabilmektedir. TCMB tarafından avans işlemlerinde uygulanan oran dikkate alınır (Örn: %48 veya üzeri) ve asıl enflasyonist tahribatı engelleyen faiz türü budur.
3095 Sayılı Kanun Uyarınca Faiz Başlangıç Tarihinin Tespiti
Hesaplama yapılırken en sık yapılan icra hukuk yanlışı faizin "başlangıç gününün" tespitinde yatmaktadır. Kanuni (Yasal) Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin 3095 Sayılı Kanun dikte etmektedir ki; salt faturanın kesilmiş olması faizin başlaması için yeterli değildir.
Eğer kesilen ticari faturada "işbu fatura .../.../2026 tarihinde ödenecektir" şeklinde kesin belge/vade yoksa; faturanın karşı tarafa gönderilmesi faizi başlatmaz. Alacaklının noteri aracılığıyla keseceği "7 gün içinde ödeyin, ihtarname tebliği" sonrası geçen sürenin bitiminde faiz işlemeye başlar. Çek ve poliçe gibi kıymetli evraklarda ise ibraz tarihi yahut protesto tarihi doğrudan temerrüdü oluşturur.
İcra Takiplerinde Kapak Hesabı ve Faiz İşletilmesi
Alacaklının icra takibi başlatırken (Örnek No:7 veya Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu ile) Takip Talebi belgesinde istediği faiz türünü çok net bir şekilde dökmesi gerekir; "takip tarihinden itibaren işleyecek bankalarca mevduata uygulanan en yüksek avans faizi ile tahsili..." ibaresi unutulup yalnızca "faiziyle" denilirse icra müdürlüğü bunu daha düşük olan "yasal faiz" kabul eder.
Ayrıca süreç aleyhe veya lehe devam ederken ana para tahsil edilene dek her saniye faiz işlemeye devam eder. Bu duruma Bursa icra daireleri faiz uygulamaları pratiğinde "Hesap Tablosu / Kapak Hesabı güncellenmesi" denmektedir. İşin nevi gereği kısmi ödemeler alındığında evvela "faizden" düşülüp (TBK M.100), ardından ana paraya inilir ki faiz devamlı ana kütle üzerinden erimeksizin hesaba devam edebilsin.
Uzmanlığımız kapsamında alacaklarınızın hızla tahsili, kapak hesaplarının hatasız yapılarak mal varlığı tespitlerinin yürütülmesi işlemleri için tecrübeli Bursa ticaret hukuku avukatı çalışma grubumuzdan lüks hizmet kalitesiyle hukuki destek talep edebilirsiniz.