Haklı Sebeple Ortaklıktan Çıkarma (TTK m. 621)
Ticari hayatta, kurucu iradelerin uyuşmazlığına bağlı olarak şirket işleyişinin tıkanması son derece sık karşılaşılan bir problemdir. Ancak bir limited şirketin sırf ortaklar arası husumet nedeniyle feshi ve tasfiyesi, ağır ekonomik sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK), anonim Şirketlerden farklı olarak limited şirket ortaklarına "haklı sebeple şirketten çıkarma (ıskat)" hakkı tanımıştır.
TTK m. 621 hükmüne göre, şirket ana sözleşmesinde öngörülmüş sebeplerin gerçekleşmesi halinde genel kurul kararıyla; haklı sebeplerin varlığı halindeyse mahkeme kararıyla (şirket istemiyle) bir ortağın şirketten çıkarılması mümkündür. Bursa merkezli Ekser Hukuk uzmanlığı ile yürüttüğümüz uyuşmazlıklarda, bu davanın bir fesih davasına alternatif olarak nasıl fonksiyon yaratabildiğini pratik uygulamalarla sıkça tecrübe etmekteyiz.
Hangi Durumlar "Haklı Sebep" Sayılır?
Kanun yapıcı "haklı sebep" kavramını sınırlı sayıda (numerus clausus) belirtmemiştir. Ancak Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre başlıca haklı sebep halleri şunlardır:
- ✓ Ortağın şirket sırlarını rakiplere ifşa etmesi veya haksız rekabet yasağını İhlal etmesi.
- ✓ Şirket işlerinin ana sözleşmeye ve genel ahlaka aykırı biçimde yürütülerek şirketin itibarının zedelenmesi (Örn: Naylon fatura düzenlenmesi, vergi kaçağında ısrar edilmesi).
- ✓ Sürekli olarak genel kurul veya yönetim kurulu toplantılarını asılsız bahanelerle kasten sabote edip karar alınmasını imkânsız kılarak işleyişi kilitlemek.
Dava Öncesi Prosedür: Genel Kurul Kararı ve İhtar
Haklı sebeple çıkarma davası doğrudan Asliye Ticaret Mahkemesi'ne götürülmeden önce usuli şartların tamamlanması şarttır. Şirketin bir ortağını dava yoluyla çıkarması, şirketin tüzel kişiliği adına açılacak bir davadır. Bu yüzden öncelikle şirket genel kurulunun bu yönde karar alması zorunludur. TTK uyarınca, çıkarılma yönünde karar alınabilmesi için temsil edilen oyların belli bir nisabı (ağırlaştırılmış nisap) gerekmektedir.
Uygulamadaki en yaygın hata: Genel Kurul kararı alınmadan, salt çoğunluk pay sahibinin inisiyatifiyle davaların açılmasıdır. Yargıtay kararlarında bu usuli eksiklik doğrudan "dava şartı yokluğundan" red sebebi sayılmaktadır.
Ayrılma Akçesi (Pay Bedeli) Süreci
Şirketten çıkarılan bir ortak, sahip olduğu hisselerin karşılıksız olarak kalmasını izlemez. TTK m. 641 vd. uyarınca, ortaklıktan çıkarma işlemi kesinleştiğinde veya buna dair karar alındığında, çıkarılan ortağa "ayrılma akçesi" (hissesinin gerçek rayiç bedeli) ödenmelidir. Bursa yerel mahkeme uygulamaları incelendiğinde de görüleceği üzere, mahkemeler bu payın kaza tarihindeki piyasa enflasyonist durumunu gözetmekte ve özel bilirkişi heyetleri marifetiyle şirket bilançosu, duran varlıklar ve marka değeri üzerinden bir hesaplama yapmaktadır.
Eğer çıkarılan ortak, şirketi kendi işlemleriyle zarara uğratmışsa (Örn: Şirket kasasından haksız para çekmek), şirketin bu zarar miktarını, ödenecek olan ayrılma akçesinden takas-mahsup hakkı mevcuttur.
Geçici Hukuki Korumalar ve Tedbirler
Dava süresince çıkarılması talep edilen ortağın şirket hesaplarına, gayrimenkullerine veya müşteri portföyüne zarar vermesini önlemek amacıyla, yetkili Asliye Ticaret Mahkemesinden "hhtiyati tedbir" talep edilebilir. Ortağın yönetim veya temsil yetkisi (müdürlük sıfatı) bulunuyorsa geçici olarak bu yetkinin durdurulması elzemdir. Profesyonel bir Şirket Avukatının farkı, sadece esasa yönelik iddialarda değil, şirketin operasyonel zarar görmemesi adına bu tedbirleri çok süratli almasında ortaya çıkar.
Bu konuyla ilgili profesyonel hukuki destek almak ve şirketinizi risklerden korumak için Şirketler Hukuku danışmanlık sayfamızı ziyaret ediniz.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Ortaklıktan çıkarma davası nerede ve hangi mahkemede açılır?
Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca uyuşmazlıkların çözümünde görevli ve yetkili yargı mercİşçi, şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki (örneğin Bursa Adliyesi) Asliye Ticaret Mahkemesidir.
Ortaktan çıkarılma için genel kurul kararı şart mıdır?
Evet. Şirketin haklı sebeple kendi ortağını şirketten çıkarabilmesi için davanın şirketi temsilen açılması ve öncesinde ağırlaştırılmış nisaplı bir genel kurul kararı alınmış olması yasal bir zorunluluktur.
Çıkarılan ortağa pay bedeli (ayrılma akçesi) ödenir mi?
Evet. Çıkarılan ortağın hak kaybına uğramaması adına mahkeme sürecinde belirlenen veya mutabık kalınan şirket reel değerindeki hisse payının (ayrılma akçesi) nakden ödenmesi gerekir. Zararlar takas edilebilir.